Plan de prevención de delitos (compliance penal): o escudo do art. 31 bis do Código Penal

Sumario

• Que é o compliance penal?
• Por que unha empresa pode responder penalmente?
• Que converte o plan nun escudo?
• Interésalle a unha peme de menos de 50?
• Como o xera Tranquilia
• Preguntas frecuentes
• Fontes oficiais

Que é o compliance penal?

É a forma de organizarte para que, dentro da túa empresa, non se cometan determinados delitos: fraude, corrupción, branqueo, delitos contra a Facenda, contra o medio ambiente, e outros que o Código Penal atribúe ás persoas xurídicas. O plan de prevención de delitos reúne as regras, os controis e as persoas que vixían que iso non pase.

Non vai de desconfiar da túa xente: vai de ter controis que fagan difícil que alguén, actuando en nome da empresa, a meta nun problema penal.

Por que unha empresa pode responder penalmente?

Desde a reforma de 2010, e coa redacción que lle deu a LO 1/2015, o art. 31 bis do Código Penal establece que as persoas xurídicas poden ser penalmente responsables de certos delitos cometidos polos seus administradores ou empregados no seu beneficio. É dicir: non só responde a persoa que cometeu o delito, tamén pode responder a empresa como tal, con penas de multa e mesmo de disolución ou suspensión de actividade.

Esta responsabilidade existe con independencia do tamaño: afecta igual a unha gran empresa que a unha sociedade pequena.

Que converte o plan nun escudo?

Aquí está a clave, e por iso é un escudo e non unha carga. O art. 31 bis prevé que a empresa quede exenta de responsabilidade (ou vexa atenuada a pena) se, antes do delito, adoptara e executara con eficacia un modelo de organización e xestión adecuado para previr delitos desa natureza.

Dito doutro xeito: non ter o modelo non é en si unha infracción que che sancionen de oficio, pero déixate sen defensa o día que alguén da túa empresa comete un delito. Co modelo, tes argumentos para que a empresa non responda; sen el, quedas exposto.

Interésalle a unha peme de menos de 50?

Si, aínda que con matices. A responsabilidade penal do art. 31 bis non distingue por tamaño, así que o escudo interésalle a calquera empresa. Para as empresas pequenas, o propio Código Penal permite que o órgano de vixilancia o asuma directamente o órgano de administración, o que simplifica moito o modelo.

Ollo cunha confusión frecuente: a canle de denuncias da Ley 2/2023 é, con carácter xeral, obrigatoria a partir de 50 traballadores. Por debaixo desa cifra non adoita ser obrigatoria (agás sectores concretos), pero segue sendo unha peza moi recomendable do compliance.

Como o xera Tranquilia

Tranquilia parte dun cuestionario sobre a túa actividade e axúdache a construír o modelo de prevención coas súas pezas conectadas: o mapa de riscos penais, o código ético e o réxime disciplinario. Queda un modelo coherente e á túa medida, non un modelo xenérico que non protexe. Se es xestoría, prepáralo para cada empresa clienta.

Preguntas frecuentes

É obrigatorio ter un plan de prevención de delitos?

Non é un documento que a Administración te obrigue a presentar nin polo que te multe por non telo. O que ocorre é que, sen el, a túa empresa perde a posibilidade de quedar exenta de responsabilidade penal se se comete un delito. Por iso se fala dun escudo, e non dun trámite.

Serve un modelo descargado de internet?

Como escudo, non. O art. 31 bis esixe un modelo adecuado e eficaz, axustado aos riscos reais da túa actividade. Un documento xenérico que non se aplica de verdade non exime de nada: os tribunais valoran que o modelo funcione, non que exista nun caixón.

Cada canto se revisa?

Cando cambia a túa actividade, aparecen riscos novos ou se detecta un fallo. Un modelo vivo, que se actualiza e se aplica, é o que lle dá valor de escudo; un conxelado perde eficacia co tempo.

Fontes oficiais

• BOE — Código Penal (LO 10/1995), artigo 31 bis (redacción da LO 1/2015).
• BOE — Ley 2/2023, reguladora da protección das persoas que informan sobre infraccións normativas.
• Fiscalía General del Estado.

---

Información xeral sobre normativa. Non substitúe o asesoramento dun avogado nin a análise do teu caso concreto. Se tes dúbidas, consulta cun profesional do dereito penal ou do compliance.